GALICIA INVENTARÍA MÁIS DE 1.400 BENS DO LITORAL DA SÚA MEMORIA MARÍTIMA

O Plan da Cultura Marítima de Galicia (PCUMA) estrea o primeiro Censo do patrimonio marítimo inmoble e o visor interactivo das chamadas Áreas Nai.

Unha investigación pioneira da man da Universidade da Coruña documenta 1.452 elementos do bordo costeiro tras percorrer máis de 24.000 quilómetros de litoral.

O proxecto concibe o legado litoral dende a perspectiva do sector produtivo e dos oficios tradicionais coma un motor de cohesión social.

Galicia conta cunha extensión de máis de 1.600 quilómetros de costa na que se asenta o 55 % da poboación autonómica, unha realidade xeográfica e demográfica que esculpiu, ao longo de séculos, un modo de vida e uns oficios cun valor patrimonial incalculable. Co obxectivo de activar de xeito ordenado, conservar e difundir esta herdanza, o Goberno galego puxo en marcha o Plan da Cultura Marítima de Galicia – Horizonte 2030 (PCUMA). Froito dun convenio de colaboración entre a Consellería do Mar, a Universidade da Coruña (UDC) e a súa fundación, este documento estratéxico sitúase como un traballo pioneiro e sen precedentes a nivel internacional na ordenación integral do legado mariñeiro.

A primeira gran ferramenta estratéxica derivada do plan é o Censo do Patrimonio Marítimo Inmoble de Galicia, un inventario exhaustivo dirixido polo doutor arquitecto Óscar Fuertes Dopico. A investigación naceu do diagnóstico iniciado en 2021, que evidenciou a carencia dun rexistro unificado de bens costeiros. Para liquidar este baleiro, un equipo técnico desenvolveu un intenso traballo de campo durante case tres anos.

A metodoloxía de traballo, estruturada en sete fases e avalada por un comité científico multidisciplinar, permitiu catalogar un total de 1.452 bens singulares vinculados de forma directa coas actividades do mar. O estudo tipolóxico identificou 83 tipoloxías patrimoniais de acordo coa Lei de Patrimonio Cultural de Galicia, clasificadas en tres grandes bloques fundamentais: o patrimonio marítimo arquitectónico (25 tipoloxías), o etnolóxico (33) e o industrial (18). O inventario reúne mediante fichas normalizadas toda a información histórica, cartográfica e técnica de cada ben, facilitando a súa salvagarda e a futura coordinación entre administracións.

Áreas Nai: as paisaxes da memoria

Outro gran fito do proxecto é a delimitación dos Espazos de Interese Cultural Marítimo (EICM), bautizados como Áreas Nai. Trátase de 28 enclaves singulares da costa galega que lograron preservarse da urbanización masiva ou da industrialización agresiva do litoral. O valor destas áreas non radica nun monumento illado, senón na coherencia do conxunto territorial, onde se mantén intacta a estreita relación entre o medio mariño, a paisaxe e os oficios tradicionais das comunidades mariñeiras locais.

Axenda dixital e orzamento do proxecto

O proxecto non se limita á catalogación física, que xa se materializou na edición de 14 tomos organizados por áreas xeográficas que reúnen as 1.452 fichas técnicas. Co obxectivo de democratizar o acceso á cultura do mar, a páxina web do proxecto conta cun visor interactivo e xeorreferenciado que permite á cidadanía explorar de xeito intuitivo os bens e os 28 espazos de interese cultural. Para estreitar a implicación social, o visor mantén activo un espazo de participación cidadá denominado «Achegas» para que calquera persoa poida incorporar novas achegas ou datos ata finais deste ano 2026.

Para facer posible o deseño e desenvolvemento de toda a arquitectura do PCUMA, a Consellería do Mar mobilizou dous grandes convenios plurianuais de colaboración coa Universidade da Coruña e a súa fundación. O primeiro deles contou cunha dotación de 192.540 euros para o período de diagnose e documento base (2021-2023). O segundo convenio, actualmente en vigor ata o 31 de decembro de 2026, supón un investimento de 292.899,42 euros destinado de xeito directo á execución das accións, a catalogación do censo e as ferramentas dixitais abertas á sociedade. En total, case medio millón de euros destinados a blindar o ADN mariñeiro de Galicia para as vindeiras xeracións.